EĞİTSEL REHBERLİK
Doğan CEYLAN
2001
REHBERLİĞİN TANIMI
Rehberliğin tanımı: Rehberliğin birçok tanımı yapılmıştır. Bunlardan birkaçı şöyledir:
“Rehberlik, gizilgüçlerini ve niteliklerini anlaması ve bunların toplumsal gerekliliklerle ve fırsatlarla daha etkili biçimde ilişkilerini kurması, toplumsal ve moral değerlerle uyum halinde yaşaması için, bireye eğitim ve yorumlama yolu ile yapılan sistematik ve profesyonel bir yardımdır”
“Rehberlik sorunlarını çözmesi ve içinde yaşadığı toplumun özgür ve sorumlu bir üyesi olabilmesi için bireye yardımcı olacak deneyimler kazandırma programıdır”
“Rehberlik, bireye kendini ve çevresini anlaması ve bu yolla gizilgüçlerini kullanabilmesi için yapılan yardım sürecidir”
“Rehberlik bireyin kendini ve çevresini tanımasına yardım sürecidir” (Kuzgun,1997, s:3)
“Rehberlik, gencin kendi hayatına hedef ve yön verme gücü geliştirmesine yardım eden ve demokratik toplumumuza kendine özgü katkılar yaparken zengin bir kişisel yaşantı kazanmasını sağlayan eğitim oluşumunun sistematik ve organize edilmiş tarifidir”
“Smith, rehberliği, okullarda yapılan rehberlik servisleri çerçevesinde düşünmenini doğru olacağını düşünmenin doğru olacağını söylemekte ve şöyle tarif etmektedir: Rehberlik, bireylerin çeşitli alanlara tatminkar uyum sağlamalarında esas olan yeterli seçimleri, planları ve yorumları yapmaları için muhtaç oldukları bilgi ve becerileri kazanmalarına yardım eden servislerden oluşan bir süreçtir”
Miller’e göre rehberlik, bireylerin okulda, evde ve toplumda azami uyumu sağlamaları için gerekli olan nefsi anlayış ve bağımsızlık kazanmalarına yardım ameliyesidir.
Rehberlik, her bireyin kendi gayretleri ve ilgileri yolu ile kendi potansiyellerini keşfetmek, kullanmak ve geliştirmek suretiyle kişisel bir doyum elde etmesi ve topluma katkıda bulunabilmesi için bireye yapılan sürekli bir yardım oluşumudur(Strang,Morris)
Rehberlik, her bireyin, demokratik idealler çerçevesi içinde kabiliyet ve kapasitelerini azami noktaya kadar geliştirmelerini sağlamak için eğitim programlarının, kişisel fırsatlar hazırlayan ve uzman kişilerini hizmetlerini sağlayan tarafıdır(Mortensen ve Schmuller) (Tan,1992, S.15-17)
“Rehberlik, bireye kendini anlaması, çevredeki olanakları tanıması ve doğru kararlar vererek özünü gerçekleştiren bir kişi olarak gelişebilmesi için yapılan sistematik ve profesyonel bir yardımdır”(Kuzgun 1991,S:5).
Rehberlik, “bireye yönelmiş sistemli, profesyonel ve sürekli bir yardım hizmetidir” ( Tebliğler Dergisi, No:1778, s:121).
İnsan kendini geliştirme çabasını sürdürürken önemli ya da önemsiz, bilinçli ya da farkında olmadan, birtakım tercihler yapmakta, karalar almaktadır. Kişilerin karar verirken daha çok bilinçli ve daha az gelişigüzel davranmasına, dış baskılardan ve iç çatışmalardan arınık olmasına yardımcı olmak rehberliğin en önemli amacıdır.
Rehberliğin bireyde gerçekleştirmeye çalıştığı amaçları şu şekilde özetleyebiliriz:
Kendini tanıması
Çevrede kendine açık olan fırsatları öğrenmesi
Gizilgüçlerini geliştirmesi
Çevresine uyum yapması
Belirtilen bu amaçlardan ilk ikisi bireyin kedisi ve çevresi hakkında doğru ve ayrıntılı bilgi edinmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Bireyin kendini tanıması ile, beden ve zihin yeteneklerini, hoşlandığı ve hoşlanmadığı faaliyetleri, psikolojik ihtiyaçlarını, hayattan neler beklediğini, tutum ve değerlerini tanıması kastedilmektedir. Kişinin kendisini tanımasına yardımcı olma rehberliğin birinci işlevidir.
Bireye toplumda açık gelişme olanakları ve uyması gereken kurallar hakkında bilgi verme rehberliğin bir diğer işlevidir. Rehberliğin “Bilgi verme” işlevi olarak adlandırılan bu hizmeti öğrenciyi, yetenek ve ilgilerine uygun okullar, programlar ve meslekler hakkında aydınlatma, ona görgü ve disiplin kuralları hakkında bilgi verme faaliyetlerini kapsar”(Kuzgun 1991,S:3-4)
Okul rehberlik programı şunları yapmalıdır:
a) Öğrencileri sistemli ve etraflı bir incelemeye tabi tutmak
b) Onlara kendileri ve içinde bulundukları eğitsel, mesleksel ve toplumsal fırsatlar hakkında engin bir bilgi vermek
c) Psikolojik danışma yoluyla öğrencilerin bireysel yardım ve ilgi görmelerini sağlamak
d) Öğrencilerin çeşitli ihtiyaçlarını karşılayabilmeleri için okul personeline, velilere ve çevredeki ilgili kuruluşlara bilgi yetiştirme ve araştırmalar gibi hususlarda hizmetlerde bulunmak(Tan,1992,S:16).
Rehberliğin en önemli işlevi, bireyin kendisi ve çevresi hakkında edindiği bilgileri özümsemesine ve doğru, sağlıklı tercihler yapabilen bir kişi olmasına yardımcı olmaktır. Bu da “ Psikolojik danışma” adı verilen ve bireysel ya da grupla yürütülen özel bir etkileşim yöntemi ile gerçekleştirilen bir hizmettir(Kuzgun,1991,S:3-4).
Glanz’a göre rehberlik modelleri:
Merkezileşmemiş-Uzmanlaşmamış Rehberlik Modeli : Bu model rehberlik hizmetlerini eğitimin bir parçası olarak görmektedir. Bu anlayışa göre rehberliğin amacı, öğrencilerin öğretimden en yüksek derecede yararlanabilmeleri için en uygun koşulları hazırlamak, akıl sağlığını geliştirici ve koruyucu önlemler almak, öğrencilerin kişisel planlamalar yapabilme ve yerinde kararlar verebilme gücünü geliştirmelerine yardımcı olmaktır . bu anlayışa göre, rehberlik hizmetleri eğitim programlarının ayrılmaz bir parçası olup, bir okulda öğrenci ile etkileşimde bulunan tüm personel bu hizmetlerin yürütülmesinden sorumludur.özellikle öğretmenler rehberlik hizmetlerinde birinci derecede rol alan kimselerdir. Bir okulda eğer danışman varsa, rolü, öğretmen ve yöneticilere çalışmalarında yardımcı olmak, hizmetlerde eşgüdümü sağlamak ve toplum kaynaklarını rehberlik hizmetleri için seferber etmektir. Bu anlayışa göre aslında her öğretmen danışmandır, danışmanlar ise öğretmenlerin çalışmalarını kolaylaştıran teknisyenlerdir.
Bu anlayışa göre okulda uzman danışman bulunması zorunlu değildir. Rehberlik hizmetlerinde bilgi vermeye ve grup rehberliğine ağırlık verilir. Psikolojik danışma hizmetleri rehberliğin vazgeçilmez bir öğesi sayılmaz. Rehberlik uzmanları (danışmanlar) rehberlik politikasının saptanmasında hizmetlerin planlanmasında ve yürütülmesinde öğretmen ve yöneticilere, çocuk gelişimi konusunda ise anne-babalara danışmanlık yaparlar.
Bu modelin en önemli yararları; tüm personel rehberlik hizmetlerinde aktif rol alacakları için hizmetlerin yürütülmesi kolaylaşır. Öğretmenler öğrencilerini daha yakından tanımak gereğini duyar ve elde ettiği bilgileri öğretim faaliyetlerinin etkinliğini artırmada kullanabilir. Öğretmenler öğrencilerle daha uzun süre beraber oldukları için öğrencileri daha iyi tanır ve sorunlarına çözümüm bulabilirler.
Bu modelin sakıncalı yönleri ise; öğretmenlerin rehberlik alanında özel olarak yetiştirilmemiş olmaları, öğretmenler arasında farklı rehberlik uygulamalı oluşabileceği ve bireysel danışmanın ihmale uğraması sayılabilir.
b) Merkezileşmiş-Uzmanlaşmış Rehberlik Modeli: Bu modelde rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin, ancak bu alanda uzmanlaşmış kimseler tarafından yürütülebileceği görüşü benimsenmektedir. Danışma psikoloğu, sosyal hizmet uzmanı, konuşma terapisti vb. uzmanlar tarafından verilecek hizmetlerle etkili bir rehberlik ve psikolojik danışma yapılabileceği savunulmaktadır. Bu modelde de öğretmenlerin rehberlik çalışmalarına katılmaları beklenmektedir ama öğretmenlerin katkıları “ bilgi verme” hizmetleri ile sınırlandırılmıştır. Bu model, hizmetlerin merkezinde psikolojik danışmayı görmektedir. Rehberlik uzmanlarının, faaliyetlerini bütün rehberlik ve öğretim alanına yaymalarının, onların etkinliğini azaltacağı düşünülmekte ve daha çok psikolojik danışmaya yer vermektedir.
Bu modelin yararlı yönleri; rehberliğin bu alanda eğitim görmüş insanlar tarafından yürütülmesinin hizmetlerin kalitesini yükseltmesi, danışanların görev alanının açıkça belirlenmesidir. Öğrencilerin daha yeterli elemanlardan yaralanabilmeleridir.
Bu modelin sakıncalı yönleri; Uzman yetersizliği, yönetici ve...
Doğan CEYLAN
2001
REHBERLİĞİN TANIMI
Rehberliğin tanımı: Rehberliğin birçok tanımı yapılmıştır. Bunlardan birkaçı şöyledir:
“Rehberlik, gizilgüçlerini ve niteliklerini anlaması ve bunların toplumsal gerekliliklerle ve fırsatlarla daha etkili biçimde ilişkilerini kurması, toplumsal ve moral değerlerle uyum halinde yaşaması için, bireye eğitim ve yorumlama yolu ile yapılan sistematik ve profesyonel bir yardımdır”
“Rehberlik sorunlarını çözmesi ve içinde yaşadığı toplumun özgür ve sorumlu bir üyesi olabilmesi için bireye yardımcı olacak deneyimler kazandırma programıdır”
“Rehberlik, bireye kendini ve çevresini anlaması ve bu yolla gizilgüçlerini kullanabilmesi için yapılan yardım sürecidir”
“Rehberlik bireyin kendini ve çevresini tanımasına yardım sürecidir” (Kuzgun,1997, s:3)
“Rehberlik, gencin kendi hayatına hedef ve yön verme gücü geliştirmesine yardım eden ve demokratik toplumumuza kendine özgü katkılar yaparken zengin bir kişisel yaşantı kazanmasını sağlayan eğitim oluşumunun sistematik ve organize edilmiş tarifidir”
“Smith, rehberliği, okullarda yapılan rehberlik servisleri çerçevesinde düşünmenini doğru olacağını düşünmenin doğru olacağını söylemekte ve şöyle tarif etmektedir: Rehberlik, bireylerin çeşitli alanlara tatminkar uyum sağlamalarında esas olan yeterli seçimleri, planları ve yorumları yapmaları için muhtaç oldukları bilgi ve becerileri kazanmalarına yardım eden servislerden oluşan bir süreçtir”
Miller’e göre rehberlik, bireylerin okulda, evde ve toplumda azami uyumu sağlamaları için gerekli olan nefsi anlayış ve bağımsızlık kazanmalarına yardım ameliyesidir.
Rehberlik, her bireyin kendi gayretleri ve ilgileri yolu ile kendi potansiyellerini keşfetmek, kullanmak ve geliştirmek suretiyle kişisel bir doyum elde etmesi ve topluma katkıda bulunabilmesi için bireye yapılan sürekli bir yardım oluşumudur(Strang,Morris)
Rehberlik, her bireyin, demokratik idealler çerçevesi içinde kabiliyet ve kapasitelerini azami noktaya kadar geliştirmelerini sağlamak için eğitim programlarının, kişisel fırsatlar hazırlayan ve uzman kişilerini hizmetlerini sağlayan tarafıdır(Mortensen ve Schmuller) (Tan,1992, S.15-17)
“Rehberlik, bireye kendini anlaması, çevredeki olanakları tanıması ve doğru kararlar vererek özünü gerçekleştiren bir kişi olarak gelişebilmesi için yapılan sistematik ve profesyonel bir yardımdır”(Kuzgun 1991,S:5).
Rehberlik, “bireye yönelmiş sistemli, profesyonel ve sürekli bir yardım hizmetidir” ( Tebliğler Dergisi, No:1778, s:121).
İnsan kendini geliştirme çabasını sürdürürken önemli ya da önemsiz, bilinçli ya da farkında olmadan, birtakım tercihler yapmakta, karalar almaktadır. Kişilerin karar verirken daha çok bilinçli ve daha az gelişigüzel davranmasına, dış baskılardan ve iç çatışmalardan arınık olmasına yardımcı olmak rehberliğin en önemli amacıdır.
Rehberliğin bireyde gerçekleştirmeye çalıştığı amaçları şu şekilde özetleyebiliriz:
Kendini tanıması
Çevrede kendine açık olan fırsatları öğrenmesi
Gizilgüçlerini geliştirmesi
Çevresine uyum yapması
Belirtilen bu amaçlardan ilk ikisi bireyin kedisi ve çevresi hakkında doğru ve ayrıntılı bilgi edinmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Bireyin kendini tanıması ile, beden ve zihin yeteneklerini, hoşlandığı ve hoşlanmadığı faaliyetleri, psikolojik ihtiyaçlarını, hayattan neler beklediğini, tutum ve değerlerini tanıması kastedilmektedir. Kişinin kendisini tanımasına yardımcı olma rehberliğin birinci işlevidir.
Bireye toplumda açık gelişme olanakları ve uyması gereken kurallar hakkında bilgi verme rehberliğin bir diğer işlevidir. Rehberliğin “Bilgi verme” işlevi olarak adlandırılan bu hizmeti öğrenciyi, yetenek ve ilgilerine uygun okullar, programlar ve meslekler hakkında aydınlatma, ona görgü ve disiplin kuralları hakkında bilgi verme faaliyetlerini kapsar”(Kuzgun 1991,S:3-4)
Okul rehberlik programı şunları yapmalıdır:
a) Öğrencileri sistemli ve etraflı bir incelemeye tabi tutmak
b) Onlara kendileri ve içinde bulundukları eğitsel, mesleksel ve toplumsal fırsatlar hakkında engin bir bilgi vermek
c) Psikolojik danışma yoluyla öğrencilerin bireysel yardım ve ilgi görmelerini sağlamak
d) Öğrencilerin çeşitli ihtiyaçlarını karşılayabilmeleri için okul personeline, velilere ve çevredeki ilgili kuruluşlara bilgi yetiştirme ve araştırmalar gibi hususlarda hizmetlerde bulunmak(Tan,1992,S:16).
Rehberliğin en önemli işlevi, bireyin kendisi ve çevresi hakkında edindiği bilgileri özümsemesine ve doğru, sağlıklı tercihler yapabilen bir kişi olmasına yardımcı olmaktır. Bu da “ Psikolojik danışma” adı verilen ve bireysel ya da grupla yürütülen özel bir etkileşim yöntemi ile gerçekleştirilen bir hizmettir(Kuzgun,1991,S:3-4).
B. BAŞLICA REHBERLİK MODELLERİ
Glanz’a göre rehberlik modelleri:
Merkezileşmemiş-Uzmanlaşmamış Rehberlik Modeli : Bu model rehberlik hizmetlerini eğitimin bir parçası olarak görmektedir. Bu anlayışa göre rehberliğin amacı, öğrencilerin öğretimden en yüksek derecede yararlanabilmeleri için en uygun koşulları hazırlamak, akıl sağlığını geliştirici ve koruyucu önlemler almak, öğrencilerin kişisel planlamalar yapabilme ve yerinde kararlar verebilme gücünü geliştirmelerine yardımcı olmaktır . bu anlayışa göre, rehberlik hizmetleri eğitim programlarının ayrılmaz bir parçası olup, bir okulda öğrenci ile etkileşimde bulunan tüm personel bu hizmetlerin yürütülmesinden sorumludur.özellikle öğretmenler rehberlik hizmetlerinde birinci derecede rol alan kimselerdir. Bir okulda eğer danışman varsa, rolü, öğretmen ve yöneticilere çalışmalarında yardımcı olmak, hizmetlerde eşgüdümü sağlamak ve toplum kaynaklarını rehberlik hizmetleri için seferber etmektir. Bu anlayışa göre aslında her öğretmen danışmandır, danışmanlar ise öğretmenlerin çalışmalarını kolaylaştıran teknisyenlerdir.
Bu anlayışa göre okulda uzman danışman bulunması zorunlu değildir. Rehberlik hizmetlerinde bilgi vermeye ve grup rehberliğine ağırlık verilir. Psikolojik danışma hizmetleri rehberliğin vazgeçilmez bir öğesi sayılmaz. Rehberlik uzmanları (danışmanlar) rehberlik politikasının saptanmasında hizmetlerin planlanmasında ve yürütülmesinde öğretmen ve yöneticilere, çocuk gelişimi konusunda ise anne-babalara danışmanlık yaparlar.
Bu modelin en önemli yararları; tüm personel rehberlik hizmetlerinde aktif rol alacakları için hizmetlerin yürütülmesi kolaylaşır. Öğretmenler öğrencilerini daha yakından tanımak gereğini duyar ve elde ettiği bilgileri öğretim faaliyetlerinin etkinliğini artırmada kullanabilir. Öğretmenler öğrencilerle daha uzun süre beraber oldukları için öğrencileri daha iyi tanır ve sorunlarına çözümüm bulabilirler.
Bu modelin sakıncalı yönleri ise; öğretmenlerin rehberlik alanında özel olarak yetiştirilmemiş olmaları, öğretmenler arasında farklı rehberlik uygulamalı oluşabileceği ve bireysel danışmanın ihmale uğraması sayılabilir.
b) Merkezileşmiş-Uzmanlaşmış Rehberlik Modeli: Bu modelde rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin, ancak bu alanda uzmanlaşmış kimseler tarafından yürütülebileceği görüşü benimsenmektedir. Danışma psikoloğu, sosyal hizmet uzmanı, konuşma terapisti vb. uzmanlar tarafından verilecek hizmetlerle etkili bir rehberlik ve psikolojik danışma yapılabileceği savunulmaktadır. Bu modelde de öğretmenlerin rehberlik çalışmalarına katılmaları beklenmektedir ama öğretmenlerin katkıları “ bilgi verme” hizmetleri ile sınırlandırılmıştır. Bu model, hizmetlerin merkezinde psikolojik danışmayı görmektedir. Rehberlik uzmanlarının, faaliyetlerini bütün rehberlik ve öğretim alanına yaymalarının, onların etkinliğini azaltacağı düşünülmekte ve daha çok psikolojik danışmaya yer vermektedir.
Bu modelin yararlı yönleri; rehberliğin bu alanda eğitim görmüş insanlar tarafından yürütülmesinin hizmetlerin kalitesini yükseltmesi, danışanların görev alanının açıkça belirlenmesidir. Öğrencilerin daha yeterli elemanlardan yaralanabilmeleridir.
Bu modelin sakıncalı yönleri; Uzman yetersizliği, yönetici ve...
İçeriğin tamamını görüntülemek için lütfen giriş yapın.
Giriş yap veya üye ol.